Hús Kveðja- Dagskrá

Maciej Rozanski • 17. maí 2022

Nánar um sýninguna og viðburði tengda henni

Laugardaginn 21. maí opnar sýningin Hús Kveðja í Svavarssafni. ( Sýningarskrá PDF hér ). Listamaðurinn er Eva Bjarnadóttir. Eva hlaut menningarverðlaun Austur-Skaftafellssýslu árið 2018 fyrir menningarstarf sitt á Fagurhólsmýri þar sem hún býr. Hús Kveðja er nátengd heimahögum hennar og hefðum þar, en nafnið vísar í hefð sem var fyrir því í Öræfum að kveðja hina látnu heima hjá þeim áður en jarðarförin sjálf fór fram. Hús Kveðja snýst þó ekki um látna manneskju heldur hús sem gengur nú í endurnýjun lífdaga, en frá miðjum sjötta áratug fram á sjöunda áratug síðustu aldar var Kaupfélag Skaftfellinga með vöruhús og verslun undir Blesakletti á Fagurhólsmýri. Breyttir samgönguhættir leiddu á endanum til þess að verslunin var færð og kaupfélagsdeild Öræfinga gekk úr Kaupfélagi Skaftfellinga og í KASK (Kaupfélag Austur-Skaftfellinga).

Þetta hús og þetta tímabil er Evu innblástur í sýninguna. Að þessu sinni býður Svavarssafn þó ekki einungis upp á einfalda opnun, heldur verður dagskrá sem teygir anga sína alla leið á Fagurhólsmýri. Hún er svohljóðandi:


21. Maí- Opnun á Svavarssafni

28. Maí- Ganga út í Salthöfða
(tveir skór) og húskveðja í Gömlubúðinni á Fagurhólsmýri. Ganga klukkan tvö, en húskveðja klukkan hálf-fimm. Viðburðirnir fara fram á Fagurhólsmýri. Eva leiðir gönguna, en fleiri munu lesa ljóð og segja frá á leiðinni. Steinunn Björg Ólafsdóttir, Einar Bjartur Egilsson, Gunnlaugur Bjarnason og María Sól Ingólfsdóttir flytja texta og syngja á húskveðjunni.


2. Júní- Lesið í Hús.
Umhverfisheimspekingurinn Guðbjörg R. Jóhannesdóttir og listakonan og rithöfundurinn Auður Hildur Hákonardóttir spjalla ásamt öðrum gestum um fagurfræði og fleira. Klukkan 20:00 í Svavarssafni.

7. Júní- Again the sunset.
Inga Huld Hákonardóttir og Yann Leguay flytja gjörning sinn í Svavarssafni. Verkefnið er samstarf Svavarssafns og listahátíð í Reykjavíkur. Þess má geta að þó Inga Huld sé búsett út í Brussel sem mætti kalla höfuðborg danslistarinnar í Evrópu, þá er hún fædd á Höfn. Klukkan 20:00 í Svavarssafni.

10. Júní-Kveðjuhóf í Svavarssafni klukkan 15:00. Um þennan viðburð þarf ekki að segja margt annað en að pönnukökur eru í boði handa gestum.


Eftir Sandra Björg Stefánsdóttir • 23. október 2026
Fiskimiðin við Suðausturland hafa um aldir verið nýtt af Íslendingum og erlendum þjóðum. Þar á meðal voru franskir fiskimenn, sem sóttu á Íslandsmið á seglskútum, svokölluðum gólettum, allt fram yfir aldamótin 1900. Á hverju vori lögðu skipin í langa og hættulega veiðiferð á Íslandsmiðin. Í mars mátti sjá frá suðurströnd Íslands hvít segl þeirra birtast við sjóndeildarhringinn, líkt og hópur máva sem blakar vængjum sínum við hafflötinn. Þorskurinn var eftirsóttur á mörkuðum í Mið- og Vestur-Evrópu, og útgerðarbæir á norðurströnd Frakklands sendu skip sín til Íslands í von um góðan afla. Veiðarnar gátu þó reynst dýru verði keyptar. Þorskurinn var frönsku sjómönnunum lífsviðurværi en einnig uppspretta sorgar og þjáninga. Seglin og reynsla skipverja voru lítil vörn gegn ofsaveðri, straumum og brimi. Sjóslys voru tíð og talið er að um fjögur hundruð skip, með samtals um fjögur þúsund franska sjómenn innanborðs, hafi aldrei snúið aftur heim af Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þessa hörmungarsögu varð oft mannbjörg þegar skip strönduðu við Suðausturland. Hér koma nokkur dæmi af Breiðamerkursandi: Marie Louise frá Dunkerque, 18. apríl 1881 Samkvæmt fréttum í Norðanfara strandaði frönsk skúta í Öræfum, líklega við Bakkafjöru aðfaranótt 18. apríl 1881. Þetta var gólettan Marie Louise og um borð voru tíu menn, sem allir komust lífs af. Ekki var í fyrstu vitað með vissu hvað olli strandinu, en talið var að skipið hefði leitað lands vegna leka. Í frétt blaðsins síðar um sumarið kom fram að skipið hefði verið selt ásamt búnaði fyrir 102 krónur. Það var lítið og hafði ekki aflað, en saltfarmur náðist að mestu óskemmdur. Dimmviðri, þoka og norðaustan vindur, ásamt straumi, munu hafa leitt til slyssins. Skipverjarnir komust sjálfir í land og þaðan til Hnappavalla. Richelieu frá Calais, 16. apríl 1898 Í suðvestan stormi strandaði franska seglskútan Richelieu á Kvískerjafjöru 16. apríl 1898. Skipið var tæplega 39 tonn að stærð og áhöfnin taldi ellefu menn. Þeir komust allir hjálparlaust í land og héldu til Hnappavalla. Frétt í Þjóðólfi greindi einnig frá því að annað franskt fiskiskip hefði sokkið undan Hestgerði í Suðursveit sama dag. Allir skipverjar þess lifðu slysið af og matvælum var bjargað. Skömmu síðar flutti gufuskipið Hjálmar 45 franska skipbrotsmenn frá Hornafirði áleiðis til Frakklands. Agile frá Dunkerque, 9. apríl 1907 Fiskiskútan Agile strandaði á Fellsfjöru, vestan við Jökulsá, 9. apríl 1907. Veður var gott en skyggni lélegt. Björn Pálsson á Kvískerjum sá skipið nálgast land og fylgdist með því þar til það hvarf sjónum hans. Hann hélt að því hefði verið snúið frá landi, en skipverjarnir höfðu ákveðið að sigla því upp vegna þess hve ástand þess var orðið lélegt. Skipið brotnaði þegar það tók niðri. Allir tuttugu mennirnir komust í land og héldu til austurs eftir sandinum. Þeir fóru yfir Jökulsá á undirvarpi og náðu til Reynivalla án áfalla. La France frá Graveline, 10. apríl 1921 Franska skútan La France strandaði á Kvískerjafjöru að morgni 10. apríl 1921. Hún var líklega frá útgerðarbænum Graveline á norðurströnd Frakklands og flutti salt til Reykjavíkur en hafði rekist á blindsker við Tvísker um nóttina. Skemmdirnar voru miklar og skipið var nærri sokkið þegar það tók niðri á útrifi. Áhöfnin, sjö menn, komst í bát og reri til lands við illan leik, rétt austan Eystri-Kvíár. Sáu þeir engin merki mannabyggðar en héldu upp með ánni. Fóru þeir yfir hana á jökli til vesturs og náðu loks til Hnappavalla. Flakið rak síðar upp í fjöruna og var selt, enda ekki unnt að bjarga skipinu.  Skráning menningarminja á Breiðamerkursandi stendur yfir hjá rannsóknarsviði Menningarmiðstöðvar. Skipskaðar sem þessir eru einn þáttur í þeirri sögu sem sandurinn hefur að geyma. Þeim verður gerð betri skil í verkefninu og kynnt í skýrslu og með veggspjaldasýningu á nýju ári.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 23. október 2026
Forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar og tveir starfsmenn byggðasafnsins sóttu í síðustu viku árlegan farskóla FÍSOS á Ísafirði. Þar komu saman fulltrúar flestra safna landsins til að miðla reynslu, efla faglega hæfni og mynda tengsl. Farskólinn er dýrmætur vettvangur símenntunar og samstarfs sem nýtist við að þróa safnastarf um land allt. Yfirskrift farskólans í ár var Samfélagsleg ábyrgð safna: Aðgengi og inngilding. Fjölbreytt erindi og umræður beindu sjónum að því hvernig söfn geta tekið betur á móti ólíkum hópum og skapað aðstæður til þátttöku. Viðfangsefnið á vel við starf Menningarmiðstöðvarinnar, þar sem áhersla er lögð á að menningararfur og safnastarf séu aðgengileg og hafi þýðingu fyrir fjölbreytt samfélag.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 12. október 2026
Lína Langsokks-dagur á bókasafninu á laugardaginn !