Nr. 5 Umhverfing

Maciej Rozanski • 7. ágúst 2024

Nr. 5 Umhverfing er stærsta listasýning í sögu Hornafjarðar

Þann 28. júní opnaði stærsta listasýning í sögu Hornafjarðar á Humarhátíð ...



Þann 28. júní opnaði í Gömlubúð listasýningin Nr. 5 Umhverfing. Um er að ræða samstarfsverkefni á vegum Listasafn Svavars Guðnasonar og Akademíu skynjunar, en hún samanstendur af þeim Þórdísi Öldu Sigurðardóttur, Önnu Eyjólfs og Ragnhildi Stefánsdóttur. Þær hafa áður staðið fyrir svipuðum sýningum og gefið út samnefndar bækur í þessari sýningarröð. Nr. 1Umhverfing fór fram í Skagafirði, Nr.2 Fljótsdalshéraði, Nr.3 á Snæfellsnesi og Nr. 4 á öllum Vestfjörðum. Sú síðasta í upptalningunni var með 130 listamönnum á svæði sem náði yfir allt norðvesturhorn Íslands og gæti verið stærsta samsýning í sem hingað til hefur verið haldin á Íslandi.

Nr. 5 Umhverfing er einnig umfangsmikil. Fimmtíu og tveir listamenn sýna verk á sýningunni sem nær frá Öræfum og út í Lón, s.s. um gervallt sveitarfélagið Hornafjörð. Sýningarstaðir eru einnig mjög fjölbreyttir. Sem dæmi má nefna Selið, gamall torfbær staðsettur í Skaftafelli á svæði þjóðgarðsins (en í vörslu Þjóðminjasafnsins) sýna listamenn sem eru afkomendur og tengdabörn síðustu íbúa Selsins. Það eru þau Bjarni Þór Pétursson, Inga Sigga Ragnarsdóttir, Ingibjörg Sigurjónsdóttir, Katrín Agnes Klar, Lukas Kindermann og Ragnar Kjartansson.


Í nágrenni við Selið í gamla sláturhúsinu á Fagurhólsmýri sýna svo tveir listamenn til viðbótar, þeir Halldór Ásgeirsson og Spessi. Einnig er hægt að koma í pönnukökur til Evu Bjarnadóttur í gamla kaupfélagshúsinu meðan sýningin stendur yfir, og á Café Vatnajökul rétt fyrir ofan sýnir Stefanía Ragnarsdóttir málverk.

Þegar keyrt er lengra vestur er hægt að stoppa við Jökulsárlón og virða fyrir sér ljósmyndir Lovísu Fanney undir brúnni. Á Hala í Suðursveit á Þórbergssetri eru María Sjöfn, Gunnar Árnason og Gunnhildur Þórðardóttir með verk. Þess má geta að einnig er hægt að virða fyrir sér ljósmyndir Evu Schram á sama stað þó þau séu ekki hluti Umhverfingar heldur sjálfstæð verk.


Mæðgurnar Ragnhildur Stefánsdóttir og Ragnhildur Weisshappel hafa reist völundarhús á skógræktarsvæðinu í Haukafelli. Sú síðarnefnda er einnig með vídjóverk á flugstöð Hornafjarðar. Inga Jónsdóttir er með innsetningu nærri Hoffellsjökli innblásinni af eyðibýlinu Viðborði á Mýrum, sem reist var 1937. 


Á Höfn er mikill fjöldi listamanna. Á Svavarssafni má sjá verk eftir listamennina Laufey Johansen, Ísar Svan Gautason, Skrými, Hörpu Árnadóttur og Helgu Erlendsdóttur og úr safneign, verk Svavars Guðnasonar, Höskuldar Björnssonar, Sigurðar Einarssonar, Rafns Eiríkssonar og Jón Þorleifssonar. Ragnhildur Ragnarsdóttir sýnir grafíkverk á bókasafninu en á torginu milli bókasafns og listasafnsins stendur skúlptúr eftir Guðrúnu Benediktu Elíasdóttur. Haraldur Jónsson, Ragnheiður Sigurðardóttir Bjarnarson og Lísa Þorsteinsdóttir eru einnig með skúlptúra utandyra. Hjónin Tim Junge og Lind Völundardóttir eru með veggmynd utan á Nýheimum.


Í Gömlubúð eru svo verk eftir Ragnar Axelsson, Rúrí, Guðjón R. Sigurðsson, Ósk Vilhjálmsdóttur, Þórdísi Öldu Sigurðardóttur, Janet Laurence og Martina Priehodová. Skammt frá er innsetning eftir Arngrím Borgþórsson og Jónu Berglind Stefánsdóttur í skreiðarskemmunni. Í Miklagarði sýnir Hanna Dís Whitehead og Gerður Guðmundsdóttir, og inn í Heppu eru Sædís Harpa Stefánsdóttir og Stella Ögmundsdóttir. Þess má geta að Rúrí framdi gjörning á opnun sýningarinnar.

Í Lóni sýna tvær listakonur þær Eyrún Axelsdóttir á Hrafnavöllum og Eygló Harðardóttir í fundarhúsi Lónmanna.

Nánari upplýsingar um sýninguna má svo finna á heimasíðu Akademíu Skynjunar:
https://www.academyofthesenses.is/nr5-umhverfing-no-5-around


Eftir Sandra Björg Stefánsdóttir • 23. október 2026
Fiskimiðin við Suðausturland hafa um aldir verið nýtt af Íslendingum og erlendum þjóðum. Þar á meðal voru franskir fiskimenn, sem sóttu á Íslandsmið á seglskútum, svokölluðum gólettum, allt fram yfir aldamótin 1900. Á hverju vori lögðu skipin í langa og hættulega veiðiferð á Íslandsmiðin. Í mars mátti sjá frá suðurströnd Íslands hvít segl þeirra birtast við sjóndeildarhringinn, líkt og hópur máva sem blakar vængjum sínum við hafflötinn. Þorskurinn var eftirsóttur á mörkuðum í Mið- og Vestur-Evrópu, og útgerðarbæir á norðurströnd Frakklands sendu skip sín til Íslands í von um góðan afla. Veiðarnar gátu þó reynst dýru verði keyptar. Þorskurinn var frönsku sjómönnunum lífsviðurværi en einnig uppspretta sorgar og þjáninga. Seglin og reynsla skipverja voru lítil vörn gegn ofsaveðri, straumum og brimi. Sjóslys voru tíð og talið er að um fjögur hundruð skip, með samtals um fjögur þúsund franska sjómenn innanborðs, hafi aldrei snúið aftur heim af Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þessa hörmungarsögu varð oft mannbjörg þegar skip strönduðu við Suðausturland. Hér koma nokkur dæmi af Breiðamerkursandi: Marie Louise frá Dunkerque, 18. apríl 1881 Samkvæmt fréttum í Norðanfara strandaði frönsk skúta í Öræfum, líklega við Bakkafjöru aðfaranótt 18. apríl 1881. Þetta var gólettan Marie Louise og um borð voru tíu menn, sem allir komust lífs af. Ekki var í fyrstu vitað með vissu hvað olli strandinu, en talið var að skipið hefði leitað lands vegna leka. Í frétt blaðsins síðar um sumarið kom fram að skipið hefði verið selt ásamt búnaði fyrir 102 krónur. Það var lítið og hafði ekki aflað, en saltfarmur náðist að mestu óskemmdur. Dimmviðri, þoka og norðaustan vindur, ásamt straumi, munu hafa leitt til slyssins. Skipverjarnir komust sjálfir í land og þaðan til Hnappavalla. Richelieu frá Calais, 16. apríl 1898 Í suðvestan stormi strandaði franska seglskútan Richelieu á Kvískerjafjöru 16. apríl 1898. Skipið var tæplega 39 tonn að stærð og áhöfnin taldi ellefu menn. Þeir komust allir hjálparlaust í land og héldu til Hnappavalla. Frétt í Þjóðólfi greindi einnig frá því að annað franskt fiskiskip hefði sokkið undan Hestgerði í Suðursveit sama dag. Allir skipverjar þess lifðu slysið af og matvælum var bjargað. Skömmu síðar flutti gufuskipið Hjálmar 45 franska skipbrotsmenn frá Hornafirði áleiðis til Frakklands. Agile frá Dunkerque, 9. apríl 1907 Fiskiskútan Agile strandaði á Fellsfjöru, vestan við Jökulsá, 9. apríl 1907. Veður var gott en skyggni lélegt. Björn Pálsson á Kvískerjum sá skipið nálgast land og fylgdist með því þar til það hvarf sjónum hans. Hann hélt að því hefði verið snúið frá landi, en skipverjarnir höfðu ákveðið að sigla því upp vegna þess hve ástand þess var orðið lélegt. Skipið brotnaði þegar það tók niðri. Allir tuttugu mennirnir komust í land og héldu til austurs eftir sandinum. Þeir fóru yfir Jökulsá á undirvarpi og náðu til Reynivalla án áfalla. La France frá Graveline, 10. apríl 1921 Franska skútan La France strandaði á Kvískerjafjöru að morgni 10. apríl 1921. Hún var líklega frá útgerðarbænum Graveline á norðurströnd Frakklands og flutti salt til Reykjavíkur en hafði rekist á blindsker við Tvísker um nóttina. Skemmdirnar voru miklar og skipið var nærri sokkið þegar það tók niðri á útrifi. Áhöfnin, sjö menn, komst í bát og reri til lands við illan leik, rétt austan Eystri-Kvíár. Sáu þeir engin merki mannabyggðar en héldu upp með ánni. Fóru þeir yfir hana á jökli til vesturs og náðu loks til Hnappavalla. Flakið rak síðar upp í fjöruna og var selt, enda ekki unnt að bjarga skipinu.  Skráning menningarminja á Breiðamerkursandi stendur yfir hjá rannsóknarsviði Menningarmiðstöðvar. Skipskaðar sem þessir eru einn þáttur í þeirri sögu sem sandurinn hefur að geyma. Þeim verður gerð betri skil í verkefninu og kynnt í skýrslu og með veggspjaldasýningu á nýju ári.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 23. október 2026
Forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar og tveir starfsmenn byggðasafnsins sóttu í síðustu viku árlegan farskóla FÍSOS á Ísafirði. Þar komu saman fulltrúar flestra safna landsins til að miðla reynslu, efla faglega hæfni og mynda tengsl. Farskólinn er dýrmætur vettvangur símenntunar og samstarfs sem nýtist við að þróa safnastarf um land allt. Yfirskrift farskólans í ár var Samfélagsleg ábyrgð safna: Aðgengi og inngilding. Fjölbreytt erindi og umræður beindu sjónum að því hvernig söfn geta tekið betur á móti ólíkum hópum og skapað aðstæður til þátttöku. Viðfangsefnið á vel við starf Menningarmiðstöðvarinnar, þar sem áhersla er lögð á að menningararfur og safnastarf séu aðgengileg og hafi þýðingu fyrir fjölbreytt samfélag.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 12. október 2026
Lína Langsokks-dagur á bókasafninu á laugardaginn !