Hornfirska Rithöfundakvöldið

Maciej Rozanski • 3. október 2025

Fimmtudaginn 2. október hélt Menningarmiðstöð Hornfirðinga Hornfirskt bókakvöld í Nýheimum en tilefnið var að óvenju margar bækur hafa komið út á síðustu mánuðum þar sem höfundar og/eða umfjöllunarefnið tengist Sveitarfélaginu Hornafirði. 

Fyrstur til að stíga á stokk var Þorvarður Árnason, forstöðumaður Rannsóknarseturs Háskóla Íslands á Hornafirði en hann kynnti bók sína Víðerni – Verndun hins villta í náttúru Íslands sem kom út hjá Háskólaútgáfunni fyrr á þessu ári. Í bókinni eru víðernin könnuð frá ólíkum sjónarhornum og leitað svara við ýmsum grunnspurningum um þau, svo sem hvað þau eru, hvaða gildi þau bera og hvernig verði best staðið að verndun þeirra.


Næstur tók við Snævarr Guðmundsson hjá Náttúrustofu Suðausturlands en Snævarr hefur hlotið heiðurstign Alþjóðasambands stjörnufræðinga ásamt því að vera einn af okkar helstu jöklafræðingum. Í samstarfi við Hjörleif Guttormsson og Odd Sigurðsson ritaði Snævarr 97. árgang Árbókar Ferðafélags Íslands þar sem fjallað er um svæðið frá Núpsstað til Suðursveitar.


Þegar hér var komið við sögu breyttum við örlítið um gír og snérum okkur að endurminningum og ævisögum.


Karl Skírnisson tók við keflinu af Snævarri og sagði frá tilurð bókarinnar Frá Hamborg að Borgum sem fjallar um lífshlaup Margotar Gamm, móður Karls. Margot fæddist í Hamborg í Þýskalandi árið 1931og var því ung að árum í hörmugum seinni heimsstyrjaldarinnar. Aðeins 17 ára gömul fluttist Margot til Íslands til að gerast au-pair í kaupfélagsstjórabústaðnum á Höfn. Lífið tók þá við og Margot fluttist fljótlega að Borgum í Nesjum og ól þar börn og buru.


Endurminningar Wilhelms Wessmanns hótelráðgjafa, Lífsins ferðalag, var næsta bók sem fjallað var um. Arnþór Gunnarsson kynnti fyrir okkur bókina en hann bjó hana til prentunar og færði okkur volga úr prentun. Wilhelm bjó í Dyngju á Höfn til 10 ára aldurs þar sem faðir hans Elof klæðskerameistari rak saumastofu. Fjölskyldan flutti til Reykjavíkur árið 1952 en Wilhelm segir talsvert frá æskuárum sínum á Höfn í bókinni og í henni eru margar myndir sem faðir hans og fleiri tóku eystra.


Síðasta bókin sem kynnt var þetta kvöld var Tóm en það er ný ljósmyndabók eftir Sigurþór Spessa Hallbjörnsson. Spessi er einn af mikilvægustu sjónrænu annálahöfundum Íslands og er nú búsettur í Öræfum ásamt konu sinni Áróru Gústafsdóttur, skólastjóra í Grunnskólanum í Hofgarði. Bókin inniheldur um 100 myndir teknar í Öræfunum og formála eftir Ófeig Sigurðsson, rithöfund. Birta Guðjónsdóttir, safnstjóri Svavarssafns tók að sér að kynna bókina í fjarveru Spessa og bauð gestum bókakvöldsins að fylgja sér yfir á Svavarssafn í lok kvölds og skoða þar sýningu Spessa með myndum úr bókinni.

Hornfirska bókakvöldið heppnaðist vel í alla staði og þökkum við öllum fyrir þátttökuna, bæði gestum og höfundum.

Í lokin er rétt að minnast á tvo bókatengda viðburði sem haldnir verða á næstu vikum, en annar þeirra er útgáfuhóf bókarinnar um Sögu Eymundar og Halldóru í Dilksnesi sem Gísli Sverrir Árnason tók saman fer fram á Þórbergssetri sunnudaginn 12. október n.k.


Sunnudaginn 23. nóvember verður Hið árlega Rithöfundakvöld Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar haldið í Nýheimum og hlökkum við svo sannarlega til að taka á móti Hornfirðingum þar líkt og undanfarin ár.



F.h. Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar
Sandra Björg 


Eftir Sandra Björg Stefánsdóttir • 23. október 2026
Fiskimiðin við Suðausturland hafa um aldir verið nýtt af Íslendingum og erlendum þjóðum. Þar á meðal voru franskir fiskimenn, sem sóttu á Íslandsmið á seglskútum, svokölluðum gólettum, allt fram yfir aldamótin 1900. Á hverju vori lögðu skipin í langa og hættulega veiðiferð á Íslandsmiðin. Í mars mátti sjá frá suðurströnd Íslands hvít segl þeirra birtast við sjóndeildarhringinn, líkt og hópur máva sem blakar vængjum sínum við hafflötinn. Þorskurinn var eftirsóttur á mörkuðum í Mið- og Vestur-Evrópu, og útgerðarbæir á norðurströnd Frakklands sendu skip sín til Íslands í von um góðan afla. Veiðarnar gátu þó reynst dýru verði keyptar. Þorskurinn var frönsku sjómönnunum lífsviðurværi en einnig uppspretta sorgar og þjáninga. Seglin og reynsla skipverja voru lítil vörn gegn ofsaveðri, straumum og brimi. Sjóslys voru tíð og talið er að um fjögur hundruð skip, með samtals um fjögur þúsund franska sjómenn innanborðs, hafi aldrei snúið aftur heim af Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þessa hörmungarsögu varð oft mannbjörg þegar skip strönduðu við Suðausturland. Hér koma nokkur dæmi af Breiðamerkursandi: Marie Louise frá Dunkerque, 18. apríl 1881 Samkvæmt fréttum í Norðanfara strandaði frönsk skúta í Öræfum, líklega við Bakkafjöru aðfaranótt 18. apríl 1881. Þetta var gólettan Marie Louise og um borð voru tíu menn, sem allir komust lífs af. Ekki var í fyrstu vitað með vissu hvað olli strandinu, en talið var að skipið hefði leitað lands vegna leka. Í frétt blaðsins síðar um sumarið kom fram að skipið hefði verið selt ásamt búnaði fyrir 102 krónur. Það var lítið og hafði ekki aflað, en saltfarmur náðist að mestu óskemmdur. Dimmviðri, þoka og norðaustan vindur, ásamt straumi, munu hafa leitt til slyssins. Skipverjarnir komust sjálfir í land og þaðan til Hnappavalla. Richelieu frá Calais, 16. apríl 1898 Í suðvestan stormi strandaði franska seglskútan Richelieu á Kvískerjafjöru 16. apríl 1898. Skipið var tæplega 39 tonn að stærð og áhöfnin taldi ellefu menn. Þeir komust allir hjálparlaust í land og héldu til Hnappavalla. Frétt í Þjóðólfi greindi einnig frá því að annað franskt fiskiskip hefði sokkið undan Hestgerði í Suðursveit sama dag. Allir skipverjar þess lifðu slysið af og matvælum var bjargað. Skömmu síðar flutti gufuskipið Hjálmar 45 franska skipbrotsmenn frá Hornafirði áleiðis til Frakklands. Agile frá Dunkerque, 9. apríl 1907 Fiskiskútan Agile strandaði á Fellsfjöru, vestan við Jökulsá, 9. apríl 1907. Veður var gott en skyggni lélegt. Björn Pálsson á Kvískerjum sá skipið nálgast land og fylgdist með því þar til það hvarf sjónum hans. Hann hélt að því hefði verið snúið frá landi, en skipverjarnir höfðu ákveðið að sigla því upp vegna þess hve ástand þess var orðið lélegt. Skipið brotnaði þegar það tók niðri. Allir tuttugu mennirnir komust í land og héldu til austurs eftir sandinum. Þeir fóru yfir Jökulsá á undirvarpi og náðu til Reynivalla án áfalla. La France frá Graveline, 10. apríl 1921 Franska skútan La France strandaði á Kvískerjafjöru að morgni 10. apríl 1921. Hún var líklega frá útgerðarbænum Graveline á norðurströnd Frakklands og flutti salt til Reykjavíkur en hafði rekist á blindsker við Tvísker um nóttina. Skemmdirnar voru miklar og skipið var nærri sokkið þegar það tók niðri á útrifi. Áhöfnin, sjö menn, komst í bát og reri til lands við illan leik, rétt austan Eystri-Kvíár. Sáu þeir engin merki mannabyggðar en héldu upp með ánni. Fóru þeir yfir hana á jökli til vesturs og náðu loks til Hnappavalla. Flakið rak síðar upp í fjöruna og var selt, enda ekki unnt að bjarga skipinu.  Skráning menningarminja á Breiðamerkursandi stendur yfir hjá rannsóknarsviði Menningarmiðstöðvar. Skipskaðar sem þessir eru einn þáttur í þeirri sögu sem sandurinn hefur að geyma. Þeim verður gerð betri skil í verkefninu og kynnt í skýrslu og með veggspjaldasýningu á nýju ári.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 23. október 2026
Forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar og tveir starfsmenn byggðasafnsins sóttu í síðustu viku árlegan farskóla FÍSOS á Ísafirði. Þar komu saman fulltrúar flestra safna landsins til að miðla reynslu, efla faglega hæfni og mynda tengsl. Farskólinn er dýrmætur vettvangur símenntunar og samstarfs sem nýtist við að þróa safnastarf um land allt. Yfirskrift farskólans í ár var Samfélagsleg ábyrgð safna: Aðgengi og inngilding. Fjölbreytt erindi og umræður beindu sjónum að því hvernig söfn geta tekið betur á móti ólíkum hópum og skapað aðstæður til þátttöku. Viðfangsefnið á vel við starf Menningarmiðstöðvarinnar, þar sem áhersla er lögð á að menningararfur og safnastarf séu aðgengileg og hafi þýðingu fyrir fjölbreytt samfélag.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 12. október 2026
Lína Langsokks-dagur á bókasafninu á laugardaginn !