Búsetuminjar í Austur-Skaftafellssýslu

Sigríður Guðný Björgvinsdóttir • 6. maí 2026

Frá árinu 2020 hefur rannsóknarsvið Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar, ásamt Þórbergssetri á Hala í Suðursveit, unnið að skráningu búsetuminja frá fyrri tíð í héraði sveitarfélagsins. 

Haldið er úti vefsíðu fyrir þetta tiltekna verkefni, sem hefur slóðina www.busetuminjar.is. Þar má nú þegar finna ýmsan fróðleik um yfirgefin bæjarstæði Suðursveitar og Mýra, þar sem lágreistir tóftarveggir geta verið eini vitnisburðurinn um tilvist býlanna. Upptalningin þar er hvergi nærri tæmandi enda af nægu efni að taka.

Í verkefni sem þessu, sem unnið hefur verið með aðferðafræði fornleifaskráningar, verður til heilmikið gagnasafn. Það byggir m.a. á yfirliti um ritaðar heimildir, vettvangsgögn og ljósmyndir. Á vettvangi er aflað landupplýsingagna; nákvæm uppmæling tófta með GPS tæki ásamt því að minjar eru ljósmyndaðar. Það er gert til að staðfesta nákvæma staðsetningu og umfang minjanna. Myndir upplýsa um útlit minjanna og ekki síst vitna til ástands þeirra. 

Bátanaust í landi Sléttaleitis

Strax í upphafi verkefnisins var lagt upp með að skrásetja minjarnar samkvæmt stöðlum Minjastofnunar Íslands, í þeim tilgangi að skráningin hlyti samþykki stofnunarinnar. Minjastofnun hefur fylgst með framgangi þess nánast frá byrjun, fengið kynningu á efninu og hvatt okkur til dáða. Nú hefur stofnunin samþykkt að taka við þeim vettvangsgögnum sem nú þegar liggja fyrir. Gögn sem þessi eru afar mikilvæg fyrir varðveislu menningarminja og nauðsynleg fyrir alla skipulagsgerð.


Á næstu misserum verður unnið að uppsetningu gagnanna samkvæmt skilareglum Minjastofnunar, ásamt því að halda áfram heimsóknum á yfirgefin bæjarstæði í Lóni, Nesjum og Öræfasveit. 


Frá Selbakka á Mýrum

Eftir Tjörvi Óskarsson 8. september 2026
Í sumar var öllum börnum boðið að taka þátt í Sumarlestrarverkefni á bókasafninu okkar í Nýheimum. Verkefnið er sameiginlegt með flestum almenningsbókasöfnum í landinu sem þýðir að þó að einhverjir hafi farið á flakk í sumarfríinu þá gátu börnin ávallt komið við á bókasafni á ferðum sínum og kíkt á sumarlesturinn. Verkefnið snérist um Gúnda Geithafur og ævintýri hans. Börnin fengu afhent vegabréfið hans Gúnda og áttu að hjálpa honum að komast frá Heimahögum, þar sem ekki eitt stingandi strá var að finna og yfir til Grænuhlíðar þar sem allt var fagurgrænt. Með því að lesa í 15 mínútur færðist Gúndi á milli staða og fyrir hvern klukkutíma af lestri gátu börnin kíkt á bókasafn, fengið stimpil í vegabréfið og Happamiða sem þau skildu eftir á bókasafninu sínu. Við vorum svo heppin að í lok júlí kíkti enginn annar en Gunnar Helgason til okkar á Menningarmiðstöðina og las uppúr nokkrum af bókunum sínum og spjallaði við krakkana. Þetta gerði hann til að vekja athygli og áhuga á sumarlestrinum og Gunna var mjög vel tekið af hornfirskum börnum. Þó svo að það hafi verið hásumar, og margir á flakki um og útfyrir landssteinana, var húsfyllir hjá okkur og mikið hlustað og hlegið. Við þökkum Gunna enn og aftur fyrir komuna og skemmtunina. Nú er farið að síga á seinni hluta sumarlestursins enda skólarnir komnir í gang og flestir komnir með heimalesturs bækur frá kennurum sínum. Við á Menningarmiðstöðinni ætlum því að bjóða öllum börnum frá Höfn, sem tóku þátt í Sumarlestrinum, að koma til okkar og taka þátt í Uppskeruhátíð Sumarlestursins . Hátíðin fer fram laugardaginn 12. september kl.13 á bókasafninu í Nýheimum og öll börn sem skiluðu inn Happamiða fá þátttökuverðlaun. Að auki munum við draga út einn heppinn lestrarhest sem dreginn verður úr lukkupotti sem inniheldur alla Happamiðana, og fær viðkomandi veglegan vinning að launum. Við hlökkum til að taka á móti ykkur á bókasafninu í Nýheimum, laugardaginn 12. september kl.13.  Starfsfólk bókasafnsins
Eftir Sigríður Guðný Björgvinsdóttir 30. júní 2026
Sjósókn var um aldir einn af mikilvægustu atvinnuvegum Austur-Skaftfellinga og gegndi lykilhlutverki í afkomu heimila. Þrátt fyrir hafnleysi, grynningar og brim við suðausturströnd Íslands nýttu heimamenn þá lendingarstaði sem best hentuðu hverju sinni.
Eftir Dagur Snær Guðmundsson 23. júní 2026
Það er ótrúlega gaman að sjá allar minningarnar lifna við og fá innsýn í stemninguna, fólkið og söguna sem Humarhátíðin hefur skapað í gegnum árin.