Búsetuminjar í Austur-Skaftafellssýslu

Sigríður Guðný Björgvinsdóttir • 6. maí 2026

Frá árinu 2020 hefur rannsóknarsvið Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar, ásamt Þórbergssetri á Hala í Suðursveit, unnið að skráningu búsetuminja frá fyrri tíð í héraði sveitarfélagsins. 

Haldið er úti vefsíðu fyrir þetta tiltekna verkefni, sem hefur slóðina www.busetuminjar.is. Þar má nú þegar finna ýmsan fróðleik um yfirgefin bæjarstæði Suðursveitar og Mýra, þar sem lágreistir tóftarveggir geta verið eini vitnisburðurinn um tilvist býlanna. Upptalningin þar er hvergi nærri tæmandi enda af nægu efni að taka.

Í verkefni sem þessu, sem unnið hefur verið með aðferðafræði fornleifaskráningar, verður til heilmikið gagnasafn. Það byggir m.a. á yfirliti um ritaðar heimildir, vettvangsgögn og ljósmyndir. Á vettvangi er aflað landupplýsingagna; nákvæm uppmæling tófta með GPS tæki ásamt því að minjar eru ljósmyndaðar. Það er gert til að staðfesta nákvæma staðsetningu og umfang minjanna. Myndir upplýsa um útlit minjanna og ekki síst vitna til ástands þeirra. 

Bátanaust í landi Sléttaleitis

Strax í upphafi verkefnisins var lagt upp með að skrásetja minjarnar samkvæmt stöðlum Minjastofnunar Íslands, í þeim tilgangi að skráningin hlyti samþykki stofnunarinnar. Minjastofnun hefur fylgst með framgangi þess nánast frá byrjun, fengið kynningu á efninu og hvatt okkur til dáða. Nú hefur stofnunin samþykkt að taka við þeim vettvangsgögnum sem nú þegar liggja fyrir. Gögn sem þessi eru afar mikilvæg fyrir varðveislu menningarminja og nauðsynleg fyrir alla skipulagsgerð.


Á næstu misserum verður unnið að uppsetningu gagnanna samkvæmt skilareglum Minjastofnunar, ásamt því að halda áfram heimsóknum á yfirgefin bæjarstæði í Lóni, Nesjum og Öræfasveit. 


Frá Selbakka á Mýrum

Eftir Sigríður Guðný Björgvinsdóttir 30. júní 2026
Sjósókn var um aldir einn af mikilvægustu atvinnuvegum Austur-Skaftfellinga og gegndi lykilhlutverki í afkomu heimila. Þrátt fyrir hafnleysi, grynningar og brim við suðausturströnd Íslands nýttu heimamenn þá lendingarstaði sem best hentuðu hverju sinni.
Eftir Dagur Snær Guðmundsson 23. júní 2026
Það er ótrúlega gaman að sjá allar minningarnar lifna við og fá innsýn í stemninguna, fólkið og söguna sem Humarhátíðin hefur skapað í gegnum árin.
Eftir Sandra Björg Stefánsdóttir 22. júní 2026
Alþjóðlegi jafnréttiskólinn (GRÓ GEST: Gender Equality Studies & Training Programme under the auspices of UNESCO), ásamt Úkraínuverkefni Háskóla Íslands og Menningarmiðstöð Hornafjarðar, er gestgjafi sýningarinnar Aldrei útskrifuð – Ætíð minnst, sem fer fram á bókasafni Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar frá og með 18. Maí 2026.