Ólafur B. Schram kynnir bókina Höpp og Glöpp á Hótel Höfn 4.11. kl 20:00

Maciej Rozanski • 14. október 2019

Bókin Höpp og Glöpp kemur út 1.11. Bók fyrir allt fullorðið fólk, full af sögum, viðureignum, dauðafærum og uppákomum, ekkert nema höpp og glöpp.

Umferð bíla.


Ég var svo heppinn að fá að fara í sveit sem barn og unglingur. Ég var ennþá heppnari en aðrir því að ég fór í Öræfin. Samgöngur voru öðruvísi þá. Til dæmis voru bara ein eða tvær brýr frá Núpsstað í vestursýslunni að Hala í Suðursveit. Virkisá og Skafta-fellsá höfðu verið brúaðar skömmu áður en ég fór austur í fyrsta skipti. Á bænum var sími, tengdur í sveitalínuna og auðvelt var að hlusta eftir fréttum. Þá komu í Öræfin, um 10 til 20 manns á sumri. Mest voru þetta vísindamenn sem áttu erindi við Kvískerjabræður eða í Skaftafell til Ragnars í Hæðunum, síðar þjóðgarðsvarðar, og Jakobs í Böltanum.


Eldra fólkið á mínum bæ hafði nákvæma yfirsýn um hver var á hverjum stað á hverjum tíma og hversu lengi þeir ætluðu að vera. Talnatímabil voru frá þriðjudegi til þriðjudags, því þá var flogið til Reykjavíkur. Enginn komst austur né að austan nema með flugi á þriðjudögum. Þegar brúin kom á Jökulsá á Breiðamerkursandi opnaðist fyrir vegasamband og var sú samgöngubót miklu mikilvægari fyrir Öræfinga heldur en Skeiðarárbrúin 1974. Þeir áttu eftirsóknarverðari erindi austur á Höfn, þar var læknirinn, þar voru búðirnar. Jökulsárbrúin var vígð með viðhöfn 1967. Ég var þá orðinn unglingur og vildi taka þátt í þessum fögnuði og flaug því austur. Brúarvígsluballið var náttúrulega það sem ég var að sækjast eftir. Það var haldið framundan bænum mínum, í Fundarhúsinu, sem af aðfluttum er stundum kallað Þinghúsið nú til dags. Þar er nú gisting. Ein af stærstu stundum lífs míns var einmitt morguninn eftir ballið. Þá varð ég vitni að ótrúlega sögulegu atviki.


Ég fór snemma fram úr á sunnudagsmorgni, er svokallaður A-maður. Á hlaðinu stóðu tvær systur Gunnars bónda míns og Jón, pabbi Sigrúnar bónda og konu Gunnars. Þau mændu öll í austurátt, austur með Hofsfjallinu. Það var bíll að koma að austan. Bíll sem enginn þeirra hafði séð áður né heyrt um að væri væntanlegur. Þetta var að mínu viti fyrsti bíllinn sem kom vestar í sveitina á þessum sunnudegi, deginum eftir brúarvígsluna. „hann er grænn!“ heyrði ég og leit í átt að rykmekki frá bílnum. Aðeins einn grænn bíll var í allri sveitinni, Vípon á Svína-felli. Ekki gat þetta verið hann því hann var ennþá í Svínafelli þennan morgun. Bíllinn ók hægt í vesturátt og nú óx spenningurinn. Um tvær leiðir var um að velja framhjá bænum, heimtröðin sem liggur að kirkjunni eða fyrir utan túnin í „veitunni“. Hann fór ytri leiðina og enginn gat séð hversu margt fólk þetta var, hverjir þetta væru, hvaða erindi þeir ættu til vesturs, hversu lengi þeir myndu vera þar og hvenær væri von á þessum bíl framhjá bænum aftur! Gamli maðurinn sneri sér, vatt upp á sig og skyrpti um leið og hann sagði: „Svona verður þetta eftir að brúin kom!“ Hér varð ég vitni að algeru heljarstökki. Íbúar bæjarins höfðu frá aldaöðli vitað upp á hár hver var á ferðinni, í hvaða erindagjörðum, hversu margir, hversu lengi, við hvern þeir hefðu samband og hvenær þeir færu úr sveitinni. Þessi stund líður mér aldrei úr minni.

Eftir Sandra Björg Stefánsdóttir • 23. október 2026
Fiskimiðin við Suðausturland hafa um aldir verið nýtt af Íslendingum og erlendum þjóðum. Þar á meðal voru franskir fiskimenn, sem sóttu á Íslandsmið á seglskútum, svokölluðum gólettum, allt fram yfir aldamótin 1900. Á hverju vori lögðu skipin í langa og hættulega veiðiferð á Íslandsmiðin. Í mars mátti sjá frá suðurströnd Íslands hvít segl þeirra birtast við sjóndeildarhringinn, líkt og hópur máva sem blakar vængjum sínum við hafflötinn. Þorskurinn var eftirsóttur á mörkuðum í Mið- og Vestur-Evrópu, og útgerðarbæir á norðurströnd Frakklands sendu skip sín til Íslands í von um góðan afla. Veiðarnar gátu þó reynst dýru verði keyptar. Þorskurinn var frönsku sjómönnunum lífsviðurværi en einnig uppspretta sorgar og þjáninga. Seglin og reynsla skipverja voru lítil vörn gegn ofsaveðri, straumum og brimi. Sjóslys voru tíð og talið er að um fjögur hundruð skip, með samtals um fjögur þúsund franska sjómenn innanborðs, hafi aldrei snúið aftur heim af Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þessa hörmungarsögu varð oft mannbjörg þegar skip strönduðu við Suðausturland. Hér koma nokkur dæmi af Breiðamerkursandi: Marie Louise frá Dunkerque, 18. apríl 1881 Samkvæmt fréttum í Norðanfara strandaði frönsk skúta í Öræfum, líklega við Bakkafjöru aðfaranótt 18. apríl 1881. Þetta var gólettan Marie Louise og um borð voru tíu menn, sem allir komust lífs af. Ekki var í fyrstu vitað með vissu hvað olli strandinu, en talið var að skipið hefði leitað lands vegna leka. Í frétt blaðsins síðar um sumarið kom fram að skipið hefði verið selt ásamt búnaði fyrir 102 krónur. Það var lítið og hafði ekki aflað, en saltfarmur náðist að mestu óskemmdur. Dimmviðri, þoka og norðaustan vindur, ásamt straumi, munu hafa leitt til slyssins. Skipverjarnir komust sjálfir í land og þaðan til Hnappavalla. Richelieu frá Calais, 16. apríl 1898 Í suðvestan stormi strandaði franska seglskútan Richelieu á Kvískerjafjöru 16. apríl 1898. Skipið var tæplega 39 tonn að stærð og áhöfnin taldi ellefu menn. Þeir komust allir hjálparlaust í land og héldu til Hnappavalla. Frétt í Þjóðólfi greindi einnig frá því að annað franskt fiskiskip hefði sokkið undan Hestgerði í Suðursveit sama dag. Allir skipverjar þess lifðu slysið af og matvælum var bjargað. Skömmu síðar flutti gufuskipið Hjálmar 45 franska skipbrotsmenn frá Hornafirði áleiðis til Frakklands. Agile frá Dunkerque, 9. apríl 1907 Fiskiskútan Agile strandaði á Fellsfjöru, vestan við Jökulsá, 9. apríl 1907. Veður var gott en skyggni lélegt. Björn Pálsson á Kvískerjum sá skipið nálgast land og fylgdist með því þar til það hvarf sjónum hans. Hann hélt að því hefði verið snúið frá landi, en skipverjarnir höfðu ákveðið að sigla því upp vegna þess hve ástand þess var orðið lélegt. Skipið brotnaði þegar það tók niðri. Allir tuttugu mennirnir komust í land og héldu til austurs eftir sandinum. Þeir fóru yfir Jökulsá á undirvarpi og náðu til Reynivalla án áfalla. La France frá Graveline, 10. apríl 1921 Franska skútan La France strandaði á Kvískerjafjöru að morgni 10. apríl 1921. Hún var líklega frá útgerðarbænum Graveline á norðurströnd Frakklands og flutti salt til Reykjavíkur en hafði rekist á blindsker við Tvísker um nóttina. Skemmdirnar voru miklar og skipið var nærri sokkið þegar það tók niðri á útrifi. Áhöfnin, sjö menn, komst í bát og reri til lands við illan leik, rétt austan Eystri-Kvíár. Sáu þeir engin merki mannabyggðar en héldu upp með ánni. Fóru þeir yfir hana á jökli til vesturs og náðu loks til Hnappavalla. Flakið rak síðar upp í fjöruna og var selt, enda ekki unnt að bjarga skipinu.  Skráning menningarminja á Breiðamerkursandi stendur yfir hjá rannsóknarsviði Menningarmiðstöðvar. Skipskaðar sem þessir eru einn þáttur í þeirri sögu sem sandurinn hefur að geyma. Þeim verður gerð betri skil í verkefninu og kynnt í skýrslu og með veggspjaldasýningu á nýju ári.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 23. október 2026
Forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar og tveir starfsmenn byggðasafnsins sóttu í síðustu viku árlegan farskóla FÍSOS á Ísafirði. Þar komu saman fulltrúar flestra safna landsins til að miðla reynslu, efla faglega hæfni og mynda tengsl. Farskólinn er dýrmætur vettvangur símenntunar og samstarfs sem nýtist við að þróa safnastarf um land allt. Yfirskrift farskólans í ár var Samfélagsleg ábyrgð safna: Aðgengi og inngilding. Fjölbreytt erindi og umræður beindu sjónum að því hvernig söfn geta tekið betur á móti ólíkum hópum og skapað aðstæður til þátttöku. Viðfangsefnið á vel við starf Menningarmiðstöðvarinnar, þar sem áhersla er lögð á að menningararfur og safnastarf séu aðgengileg og hafi þýðingu fyrir fjölbreytt samfélag.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 12. október 2026
Lína Langsokks-dagur á bókasafninu á laugardaginn !