Skráning safngripa frá Kvískerjum

Kristín Vala • 30. apríl 2026

Það er erfitt að láta sér leiðast í geymslu Byggðasafns Austur-Skaftafellssýslu. 

En um þessar mundir er unnið að skráningu safnmuna frá Kvískerjum, þar sem fjölbreyttir gripir segja sögu fólksins sem þar bjó. Um er að ræða safnkost sem hefur hingað til að mestu verið varðveittur í geymslu, en nú er unnið markvisst að því að fara yfir gripina, ljósmynda þá og skrá í gagnagrunn safnsins. Síðar verða munirnir skráðir inn á Sarp, þar sem myndir og lýsingar verða aðgengilegar öllum sem vilja svala forvitninni.

Dæmi um spennandi mun er þessi „View-master“ kíkir frá árinu 1949. Með honum fylgja hundruðir mynda sem hægt var að skoða í gegnum hann.


Með skráningunni verða munirnir aðgengilegri til rannsókna og miðlunar, auk þess sem hún stuðlar að betri varðveislu þeirra til framtíðar. Safnkosturinn gefur góða innsýn í líf og störf þeirra sem bjuggu á Kvískerjum. Systkinin sem þar bjuggu voru þekkt fyrir víðtækan fróðleik og fjölbreytt áhugasvið. En áhugi á náttúru, mælingum og umhverfinu skipaði stóran sess í daglegu lífi.

Í safneigninni eru allskyns tæki til mælinga, eins og til dæmis þessi kortamælir.


Þetta endurspeglast skýrt í gripunum sjálfum. Áberandi er fjöldi mælitækja, svo sem áttavita, kortamæla og skrefamæla. Reyndar svo margra að segja mætti að það hafi sjaldan verið hætta á að villast! Samhliða því má finna búnað sem tengist ljósmyndun og athugunum á umhverfinu, til dæmis myndavélar, ljósmæla, sjónauka og stækkunargler af ýmsum gerðum.

Þessi fallegi sjónauki frá 19.öld er geymdur í upprunalegum viðarkassa. Með honum fylgir handskrifað bréf þar sem kemur fram að hann hafi verið í eigu Sigurðar Ingimundarsonar. 


Einnig eru til staðar teikni- og skrifáhöld, handskrifuð bréf og leiðbeiningar sem bera vitni um nákvæmni og áhuga á skráningu. Í mörgum tilvikum fylgja gripunum jafnvel nákvæmar lýsingar sem hafa verið skráðar af eigendunum sjálfum, svo segja má að ákveðinn hluti skráningarvinnunnar hafi þegar verið unninn.

Hér er gott dæmi um merkingarnar sem fylgja sumum safngripum. „Þessi spegill var í Skoska togaranum Banffsire sem strandaði 16.1.1905. Var síðan í stofunni á Kvískerjum, þar til hún var rifin 1945“


Í safninu má sjá fjölbreytt handverk og heimagerða muni, þar sem sköpun og nytsemi fara saman. Þarna er fjöldi verkfæra og áhalda sem hafa verið smíðuð á staðnum, oft til að einfalda dagleg störf heimilisfólks. Þar má einnig finna skýr dæmi um endurnýtingu. Efniviður sem féll til hefur verið nýttur á skapandi hátt til að búa til nýja og gagnlega hluti.

Endurnýting af bestu gerð. Hér er búið að breyta brúsa undan hárlakki í bolla. Hann er léttur og þægilegur, svo kannski hefur hann verið notaður sem ferðamál.


Í geymslunni eru hillur merktar eftir herbergjum íbúanna á Kvískerjum, sem gefur ákveðna mynd af skipulagi heimilisins. Um leið má sjá hvernig áhugasvið skarast og fléttast saman, þar sem sambærilegir hlutir og viðfangsefni birtast á fleiri en einum stað, eins og hugmyndirnar hafi átt það til að ferðast á milli herbergja.

Verkefnið er liður í áframhaldandi vinnu safnsins við að skrá og varðveita safnkost sinn og miðla sögu og menningu svæðisins. Valdir gripir munu svo fá að njóta sín á sýningu sem opnar í Gömlubúð í mars 2027.

Eftir Tjörvi Óskarsson 16. september 2026
Menningarmiðstöð Hornafjarðar er viðurkennt safn og starfar samkvæmt safnalögum og alþjóðlegum siðareglum safna. Viðurkenningunni fylgja faglegar kröfur um hvernig safnkostur er skráður, varðveittur, rannsakaður og honum miðlað. Þegar við hugsum um safn er sýningarsalurinn líklega það fyrsta sem kemur upp í huga okkar. En sýningin er aðeins hluti af safninu. Á bakvið tjöldin fer fram stór hluti þeirrar vinnu sem gerir okkur kleift að kalla okkur safn. Skráning, rannsóknir, miðlun og ekki síst varðveisla. Stór hluti safnkosts er geymdur í varðveislurýmum og það eru ýmsar ástæður fyrir því. Safngripir geta nefnilega verið algjörar dramadrottningar. Þeir þola illa sól, vilja helst ekki láta koma mikið við sig, pöddur eru sólgnar í suma þeirra og þeir þurfa að vera geymdir við rétt hita- og rakastig. Eitt mikilvægasta hlutverk safna er að varðveita safnkost til framtíðar. Þá tölum við um forvörslu. Hugmyndin er í grunninn sú að það er betra að koma í veg fyrir skemmdir en að reyna að gera við þær eftir á.
Eftir Tjörvi Óskarsson 8. september 2026
Í sumar var öllum börnum boðið að taka þátt í Sumarlestrarverkefni á bókasafninu okkar í Nýheimum. Verkefnið er sameiginlegt með flestum almenningsbókasöfnum í landinu sem þýðir að þó að einhverjir hafi farið á flakk í sumarfríinu þá gátu börnin ávallt komið við á bókasafni á ferðum sínum og kíkt á sumarlesturinn. Verkefnið snérist um Gúnda Geithafur og ævintýri hans. Börnin fengu afhent vegabréfið hans Gúnda og áttu að hjálpa honum að komast frá Heimahögum, þar sem ekki eitt stingandi strá var að finna og yfir til Grænuhlíðar þar sem allt var fagurgrænt. Með því að lesa í 15 mínútur færðist Gúndi á milli staða og fyrir hvern klukkutíma af lestri gátu börnin kíkt á bókasafn, fengið stimpil í vegabréfið og Happamiða sem þau skildu eftir á bókasafninu sínu. Við vorum svo heppin að í lok júlí kíkti enginn annar en Gunnar Helgason til okkar á Menningarmiðstöðina og las uppúr nokkrum af bókunum sínum og spjallaði við krakkana. Þetta gerði hann til að vekja athygli og áhuga á sumarlestrinum og Gunna var mjög vel tekið af hornfirskum börnum. Þó svo að það hafi verið hásumar, og margir á flakki um og útfyrir landssteinana, var húsfyllir hjá okkur og mikið hlustað og hlegið. Við þökkum Gunna enn og aftur fyrir komuna og skemmtunina. Nú er farið að síga á seinni hluta sumarlestursins enda skólarnir komnir í gang og flestir komnir með heimalesturs bækur frá kennurum sínum. Við á Menningarmiðstöðinni ætlum því að bjóða öllum börnum frá Höfn, sem tóku þátt í Sumarlestrinum, að koma til okkar og taka þátt í Uppskeruhátíð Sumarlestursins . Hátíðin fer fram laugardaginn 12. september kl.13 á bókasafninu í Nýheimum og öll börn sem skiluðu inn Happamiða fá þátttökuverðlaun. Að auki munum við draga út einn heppinn lestrarhest sem dreginn verður úr lukkupotti sem inniheldur alla Happamiðana, og fær viðkomandi veglegan vinning að launum. Við hlökkum til að taka á móti ykkur á bókasafninu í Nýheimum, laugardaginn 12. september kl.13.  Starfsfólk bókasafnsins
Eftir Sigríður Guðný Björgvinsdóttir 30. júní 2026
Sjósókn var um aldir einn af mikilvægustu atvinnuvegum Austur-Skaftfellinga og gegndi lykilhlutverki í afkomu heimila. Þrátt fyrir hafnleysi, grynningar og brim við suðausturströnd Íslands nýttu heimamenn þá lendingarstaði sem best hentuðu hverju sinni.