Skráning safngripa frá Kvískerjum

Kristín Vala • 30. apríl 2026

Það er erfitt að láta sér leiðast í geymslu Byggðasafns Austur-Skaftafellssýslu. 

En um þessar mundir er unnið að skráningu safnmuna frá Kvískerjum, þar sem fjölbreyttir gripir segja sögu fólksins sem þar bjó. Um er að ræða safnkost sem hefur hingað til að mestu verið varðveittur í geymslu, en nú er unnið markvisst að því að fara yfir gripina, ljósmynda þá og skrá í gagnagrunn safnsins. Síðar verða munirnir skráðir inn á Sarp, þar sem myndir og lýsingar verða aðgengilegar öllum sem vilja svala forvitninni.

Dæmi um spennandi mun er þessi „View-master“ kíkir frá árinu 1949. Með honum fylgja hundruðir mynda sem hægt var að skoða í gegnum hann.


Með skráningunni verða munirnir aðgengilegri til rannsókna og miðlunar, auk þess sem hún stuðlar að betri varðveislu þeirra til framtíðar. Safnkosturinn gefur góða innsýn í líf og störf þeirra sem bjuggu á Kvískerjum. Systkinin sem þar bjuggu voru þekkt fyrir víðtækan fróðleik og fjölbreytt áhugasvið. En áhugi á náttúru, mælingum og umhverfinu skipaði stóran sess í daglegu lífi.

Í safneigninni eru allskyns tæki til mælinga, eins og til dæmis þessi kortamælir.


Þetta endurspeglast skýrt í gripunum sjálfum. Áberandi er fjöldi mælitækja, svo sem áttavita, kortamæla og skrefamæla. Reyndar svo margra að segja mætti að það hafi sjaldan verið hætta á að villast! Samhliða því má finna búnað sem tengist ljósmyndun og athugunum á umhverfinu, til dæmis myndavélar, ljósmæla, sjónauka og stækkunargler af ýmsum gerðum.

Þessi fallegi sjónauki frá 19.öld er geymdur í upprunalegum viðarkassa. Með honum fylgir handskrifað bréf þar sem kemur fram að hann hafi verið í eigu Sigurðar Ingimundarsonar. 


Einnig eru til staðar teikni- og skrifáhöld, handskrifuð bréf og leiðbeiningar sem bera vitni um nákvæmni og áhuga á skráningu. Í mörgum tilvikum fylgja gripunum jafnvel nákvæmar lýsingar sem hafa verið skráðar af eigendunum sjálfum, svo segja má að ákveðinn hluti skráningarvinnunnar hafi þegar verið unninn.

Hér er gott dæmi um merkingarnar sem fylgja sumum safngripum. „Þessi spegill var í Skoska togaranum Banffsire sem strandaði 16.1.1905. Var síðan í stofunni á Kvískerjum, þar til hún var rifin 1945“


Í safninu má sjá fjölbreytt handverk og heimagerða muni, þar sem sköpun og nytsemi fara saman. Þarna er fjöldi verkfæra og áhalda sem hafa verið smíðuð á staðnum, oft til að einfalda dagleg störf heimilisfólks. Þar má einnig finna skýr dæmi um endurnýtingu. Efniviður sem féll til hefur verið nýttur á skapandi hátt til að búa til nýja og gagnlega hluti.

Endurnýting af bestu gerð. Hér er búið að breyta brúsa undan hárlakki í bolla. Hann er léttur og þægilegur, svo kannski hefur hann verið notaður sem ferðamál.


Í geymslunni eru hillur merktar eftir herbergjum íbúanna á Kvískerjum, sem gefur ákveðna mynd af skipulagi heimilisins. Um leið má sjá hvernig áhugasvið skarast og fléttast saman, þar sem sambærilegir hlutir og viðfangsefni birtast á fleiri en einum stað, eins og hugmyndirnar hafi átt það til að ferðast á milli herbergja.

Verkefnið er liður í áframhaldandi vinnu safnsins við að skrá og varðveita safnkost sinn og miðla sögu og menningu svæðisins. Valdir gripir munu svo fá að njóta sín á sýningu sem opnar í Gömlubúð í mars 2027.

Eftir Sandra Björg Stefánsdóttir • 23. október 2026
Fiskimiðin við Suðausturland hafa um aldir verið nýtt af Íslendingum og erlendum þjóðum. Þar á meðal voru franskir fiskimenn, sem sóttu á Íslandsmið á seglskútum, svokölluðum gólettum, allt fram yfir aldamótin 1900. Á hverju vori lögðu skipin í langa og hættulega veiðiferð á Íslandsmiðin. Í mars mátti sjá frá suðurströnd Íslands hvít segl þeirra birtast við sjóndeildarhringinn, líkt og hópur máva sem blakar vængjum sínum við hafflötinn. Þorskurinn var eftirsóttur á mörkuðum í Mið- og Vestur-Evrópu, og útgerðarbæir á norðurströnd Frakklands sendu skip sín til Íslands í von um góðan afla. Veiðarnar gátu þó reynst dýru verði keyptar. Þorskurinn var frönsku sjómönnunum lífsviðurværi en einnig uppspretta sorgar og þjáninga. Seglin og reynsla skipverja voru lítil vörn gegn ofsaveðri, straumum og brimi. Sjóslys voru tíð og talið er að um fjögur hundruð skip, með samtals um fjögur þúsund franska sjómenn innanborðs, hafi aldrei snúið aftur heim af Íslandsmiðum. Þrátt fyrir þessa hörmungarsögu varð oft mannbjörg þegar skip strönduðu við Suðausturland. Hér koma nokkur dæmi af Breiðamerkursandi: Marie Louise frá Dunkerque, 18. apríl 1881 Samkvæmt fréttum í Norðanfara strandaði frönsk skúta í Öræfum, líklega við Bakkafjöru aðfaranótt 18. apríl 1881. Þetta var gólettan Marie Louise og um borð voru tíu menn, sem allir komust lífs af. Ekki var í fyrstu vitað með vissu hvað olli strandinu, en talið var að skipið hefði leitað lands vegna leka. Í frétt blaðsins síðar um sumarið kom fram að skipið hefði verið selt ásamt búnaði fyrir 102 krónur. Það var lítið og hafði ekki aflað, en saltfarmur náðist að mestu óskemmdur. Dimmviðri, þoka og norðaustan vindur, ásamt straumi, munu hafa leitt til slyssins. Skipverjarnir komust sjálfir í land og þaðan til Hnappavalla. Richelieu frá Calais, 16. apríl 1898 Í suðvestan stormi strandaði franska seglskútan Richelieu á Kvískerjafjöru 16. apríl 1898. Skipið var tæplega 39 tonn að stærð og áhöfnin taldi ellefu menn. Þeir komust allir hjálparlaust í land og héldu til Hnappavalla. Frétt í Þjóðólfi greindi einnig frá því að annað franskt fiskiskip hefði sokkið undan Hestgerði í Suðursveit sama dag. Allir skipverjar þess lifðu slysið af og matvælum var bjargað. Skömmu síðar flutti gufuskipið Hjálmar 45 franska skipbrotsmenn frá Hornafirði áleiðis til Frakklands. Agile frá Dunkerque, 9. apríl 1907 Fiskiskútan Agile strandaði á Fellsfjöru, vestan við Jökulsá, 9. apríl 1907. Veður var gott en skyggni lélegt. Björn Pálsson á Kvískerjum sá skipið nálgast land og fylgdist með því þar til það hvarf sjónum hans. Hann hélt að því hefði verið snúið frá landi, en skipverjarnir höfðu ákveðið að sigla því upp vegna þess hve ástand þess var orðið lélegt. Skipið brotnaði þegar það tók niðri. Allir tuttugu mennirnir komust í land og héldu til austurs eftir sandinum. Þeir fóru yfir Jökulsá á undirvarpi og náðu til Reynivalla án áfalla. La France frá Graveline, 10. apríl 1921 Franska skútan La France strandaði á Kvískerjafjöru að morgni 10. apríl 1921. Hún var líklega frá útgerðarbænum Graveline á norðurströnd Frakklands og flutti salt til Reykjavíkur en hafði rekist á blindsker við Tvísker um nóttina. Skemmdirnar voru miklar og skipið var nærri sokkið þegar það tók niðri á útrifi. Áhöfnin, sjö menn, komst í bát og reri til lands við illan leik, rétt austan Eystri-Kvíár. Sáu þeir engin merki mannabyggðar en héldu upp með ánni. Fóru þeir yfir hana á jökli til vesturs og náðu loks til Hnappavalla. Flakið rak síðar upp í fjöruna og var selt, enda ekki unnt að bjarga skipinu.  Skráning menningarminja á Breiðamerkursandi stendur yfir hjá rannsóknarsviði Menningarmiðstöðvar. Skipskaðar sem þessir eru einn þáttur í þeirri sögu sem sandurinn hefur að geyma. Þeim verður gerð betri skil í verkefninu og kynnt í skýrslu og með veggspjaldasýningu á nýju ári.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 23. október 2026
Forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar og tveir starfsmenn byggðasafnsins sóttu í síðustu viku árlegan farskóla FÍSOS á Ísafirði. Þar komu saman fulltrúar flestra safna landsins til að miðla reynslu, efla faglega hæfni og mynda tengsl. Farskólinn er dýrmætur vettvangur símenntunar og samstarfs sem nýtist við að þróa safnastarf um land allt. Yfirskrift farskólans í ár var Samfélagsleg ábyrgð safna: Aðgengi og inngilding. Fjölbreytt erindi og umræður beindu sjónum að því hvernig söfn geta tekið betur á móti ólíkum hópum og skapað aðstæður til þátttöku. Viðfangsefnið á vel við starf Menningarmiðstöðvarinnar, þar sem áhersla er lögð á að menningararfur og safnastarf séu aðgengileg og hafi þýðingu fyrir fjölbreytt samfélag.
Eftir Tjörvi Óskarsson • 12. október 2026
Lína Langsokks-dagur á bókasafninu á laugardaginn !